Honing komt van een bloem, wordt gemaakt door een insect en staat in de supermarkt naast de jam. Het voelt bijna als een plantaardig product. Toch laten de meeste vegans het staan. In dit artikel leg ik uit waarom, wat er in een bijenkast gebeurt en waarmee je honing prima vervangt.
Wat is honing eigenlijk?
Honingbijen halen nectar uit bloemen en nemen die mee naar de kast in hun honingmaag. Onderweg en in de kast voegen ze enzymen toe en laten ze er zoveel water uit verdampen dat er een dikke, houdbare stroop overblijft. Die slaan ze op in de raat en sluiten ze af met een dekseltje van was.
Honing is dus geen restproduct. Het is de voorraad van het volk, vooral voor de winter, als er geen bloemen zijn.
Waarom is honing niet vegan?
Veganisme gaat over zo min mogelijk dieren gebruiken, voor eten, kleding of iets anders, zo ver als dat redelijk kan. Honing is gemaakt door dieren en wordt bij dieren weggehaald. Daarom rekent de Vegan Society, die het woord vegan bedacht, honing niet tot vegan eten.
Je kunt vinden dat een bij minder zwaar weegt dan een koe. Dat snap ik. Maar het principe is hetzelfde: het is niet van ons.
Wat gebeurt er in een bijenkast?
Niet elke imker werkt hetzelfde, en veel imkers zijn heel zuinig op hun volken. Toch horen een paar dingen gewoon bij het houden van bijen voor honing.
- De honing gaat eruit, suiker gaat erin. Na de zomer oogst de imker de honing. Wat het volk daardoor kwijt is, krijgt het terug als suikerwater of invertsuiker. Voor een volk op één bak is dat wintervoer al snel 12 tot 14 kilo. Het volk komt de winter dan voor een deel door op suiker in plaats van op zijn eigen honing.
- De koningin wordt gemerkt. Veel imkers zetten een stip verf op de rug van de koningin, zodat ze haar terugvinden tussen duizenden werksters. De kleur staat voor haar geboortejaar.
- Soms wordt een vleugel geknipt. Met een stukje vleugel minder kan de koningin niet wegvliegen als het volk gaat zwermen. Zo raakt de imker zijn volk niet kwijt.
- Koninginnen worden gefokt. Voor rustige, productieve volken worden koninginnen gekweekt en uitgewisseld. Bij het fokken wordt soms kunstmatige inseminatie gebruikt.
Dat is geen fabriekshouderij, maar het blijft een dier dat we houden omdat het iets voor ons maakt.
Maar honing kopen helpt toch de bijen?
Dat hoor je vaak, maar het gaat om twee verschillende soorten bijen. De honingbij wordt gehouden, net als een kip of een geit, en is in Nederland niet bedreigd. De bijen die het echt moeilijk hebben, zijn de wilde bijen. Nederland heeft er ruim 330 soorten die zich hier regelmatig voortplanten, en ruim de helft daarvan staat op de Rode Lijst.
De grootste oorzaak is het verdwijnen van bloemrijke plekken om te foerageren en te nestelen. Waar veel bijenkasten bij elkaar staan, komt daar concurrentie van honingbijen bovenop, omdat ze dezelfde bloemen bezoeken. Hoe groot dat effect is, verschilt per plek en is nog onderwerp van onderzoek. Maar honing kopen redt geen wilde bij. Bloemen in je tuin of op je balkon helpen wel.
Honing zit op meer plekken dan je denkt
Wie geen honing wil, moet ook even op het etiket kijken. Honing zit onder andere in:
- granola, cruesli en mueslirepen;
- koekjes en sommige ontbijtkoeken en broden;
- dressings en sauzen, zoals honing-mosterdsaus;
- thee met smaakjes en hoestsnoepjes.
En in verzorging zit vaak iets van de bij: honing heet op de INCI-lijst mel en bijenwas cera alba of cera flava. Hoe je die herkent, lees je in mijn artikel over vegan verzorging voor mannen.
Plantaardige alternatieven voor honing
Gelukkig is honing makkelijk te vervangen. Een paar die ik zelf het handigst vind:
- Agavesiroop. Lijkt qua dikte en zoetheid het meest op honing, met een neutrale smaak. Ligt in bijna elke supermarkt. Wel zoeter dan suiker, dus doe er wat minder van in.
- Ahornsiroop. Wat dunner, met een karamelachtige smaak. Heerlijk over pannenkoeken en havermout.
- Dadelsiroop. Donker en vol van smaak, goed in baksels en dressings.
- Rijststroop. Mild en minder zoet. Fijn als je de zoetheid niet wilt laten overheersen.
- Appelstroop. Echt Nederlands en flink stroperig. Op brood of in een saus. De smaak is anders dan honing, maar het werkt op dezelfde plekken.
Wil je iets dat écht op honing lijkt? Dan zijn er honingalternatieven van bloemen. Het Duitse Vegablum maakt bijvoorbeeld “Wonig” van paardenbloem, biologisch en vegan. Die bestel je online. Zelf maken kan ook: van paardenbloemen kook je met suiker een siroop die verrassend veel op honing lijkt. Een recept vind je bij Plantaardiger. Pluk de bloemen wel op een plek waar geen honden worden uitgelaten en niet langs een drukke weg.

Mijn advies
Kijk eerst wat honing in jouw keuken doet. Gaat het om zoetheid in je thee of yoghurt, dan is agavesiroop de makkelijkste wissel. Smeer je het op brood, probeer dan een honingalternatief of appelstroop. En wil je echt iets voor de bijen doen, zet dan een bak met inheemse bloemen buiten. Daar heeft een wilde bij meer aan dan aan een pot honing.
Hoi,
Ik lees hier regelmatig en doe inspiratie op als niet veganist die wel graag bewust met dierlijke producten omgaat en er beperkt gebruik van gemaakt.
Je schrijft op een leuke toegankelijke manier. Maar in dit geval vind ik je echt te kort door de bocht. Wij hebben namelijk zelf ook bijen en vrijwel niks wat wij doen komt in de buurt van jouw verhaal. Wij halen inderdaad honing weg bij de bijen, daar kun je zeker wat van vinden. Maar wij laten altijd voldoende over voor de bijen en voeren dus geen suikerwater. Nu is dit vrij uitzonderlijk onder imkers maar er zijn er zeker meer die zo werken.
Wat betreft koninginnen insemineren, ik ken persoonlijk geen 1 imker die dit doet. Dat zal in de grootschalige bijenhouderij wellicht ergens gebeuren maar bij alle imkers die ik ken vliegt de koningin gewoon jaarlijks uit voor bevruchting.
Nogmaals ik waardeer je blog en je keuze voor veganisme maar in dit geval had je van mij wat genuanceerder mogen zijn.
Toch jammer dat men (ook ik) denkt dat het zo’n natuurlijk proces is, maar dat er eigenlijk zoveel leed achter schuilt. Dank voor dit inzicht!
Kleine noot: het is honingraat (t). 🙂
Aangezien wij best veel honing gebruiken bij het maken van granola, maar ook gewoon ‘zo’, ga ik me eens verdiepen in de alternatieven. Weet jij of er ook biologische honing is, waarbij de bijen gewoon middels natuurlijk proces voortplanten en honing produceren? (waarschijnlijk duurder, maar dat maakt niet uit).
Jammer dat je mijn reactie niet plaatst. Volgens mij was het een nette reactie, maar schijnbaar wil je alleen maar pro vegan reacties?
Hi mama Tinus, ik heb ook gewoon dingen te doen op een dag en zie nu pas je reacties. Gewoon goedgekeurd hoor. Leuk dat je ook meteen de aanname doet dat ik alleen pro vegan reacties wil. Als je hier vaak leest en inspiratie vandaan haalt, zie dat dat in ieder geval nergens op is gebaseerd. Maar maakt niet uit hoor. Ik zal zo nog even inhoudelijk reageren.
Hi Suuz, ja, veel mensen weten helaas niet hoeveel leed erachter schuil gaat.. Bedankt voor je kleine noot. Aangepast natuurlijk!
Je kan vaak agave siroop 1 op 1 vervangen, maar er zijn ook andere alternatieven zoals dadel- of bijvoorbeeld rijststroop. Een biologische honing waarbij de bij het goed heeft, weet ik niet omdat ik zelf geen honing gebruik. Als ik het toevallig tegen kom, zal ik het je laten weten!
Hier ben ik dan! Dankjewel voor je reactie! Ik snap dat je het een beetje kort door de bocht vindt. Zeker als je zelf anders gewend bent. Dit stuk is ook niet per se gericht op kleine imkers die voor eigen gebruik honing gebruiken (daar vind ik zeker wat van, maar dat is nu niet belangrijk). Dit stuk slaat vooral op de massaproductie van honing die je in de reguliere supermarkt vindt. Dat had ik inderdaad misschien even erbij mogen zette. Bedankt voor deze eye opener en ik zal er volgende keer scherper op zijn!
PS super leuk dat je hier inspiratie vandaan haalt. Zeker als je geen veganist bent vind ik dat leuk. Dankjewel!
Bedankt voor je reactie, het kwam doordat een latere reactie al wel geplaatst was. Fijn om te weten dat het niet aan de inhoud lag.
De praktijken die je beschrijft daar sta ik ook echt niet achter. Toch vind ik honing eten niet kwalijk omdat ik denk dat het ook kan met respect voor de bijen. Feit blijft dat je iets van hen weghaalt dus ik snap dat het voor veganisten anders ligt.
Ja, we denken daar anders over, maar dat mag ook. En de manier waarop jij er naar kijkt is al zoveel beter voor de bijen dan het gemiddelde van de mens. Dus chapeau!! ?
Ondanks dat ik verre van vega of vegan ben, vind ik het altijd wel leuk om te lezen wat je allemaal schrijft. Zelf ben ik groot verbruiker van honing, tsja.. het is zo. Wel over de jaren steeds meer geleerd en betere versies gekocht. Vorige maand een oude klant tegen het lijf gelopen die zo’n 5km verder van mijn huis een paar bijenkasten heeft opgezet. Aan zijn verhalen te horen en honing te proeven zorgt hij goed voor zijn bijtjes. Begin volgend seizoen zijn we uitgenodigd om te komen kijken hoe het allemaal werkt. Ondanks dat ik schijt benauwd ben voor vliegende stekers (of yellow jackets hoe wij ze noemen), ga ik toch kijken volgend jaar. Ik vind het zelf belangrijk om te weten waar mijn eten vandaan komt en zo lokaal mogelijk te kopen. Afgelopen bijna 2 jaar heeft het echte zetje gegeven, eitjes, aardappeltjes, uitjes en nog wat andere groentes komen nu alleen nog bij de lokale boer vandaan en nu zo ook de honing bij meneer de imker om de hoek 🙂 Wat ik al zei, geen vegan stapjes hier, maar wel maken wij kleine stapjes vooruit naar minder massa productie, eerlijkere handel, zelf zien waar je eten vandaan komt en wat in onze ogen beter is voor de diertjes in vergelijking met de reguliere fabrieks massa productie 🙂