Verander moeten in willen

Door Alex
8 november 2018

Hoeveel dingen moet jij vandaag nog? Ik heb het een keer opgeschreven, op een maandagochtend aan de keukentafel. Sporten, boodschappen, die ene mail, minder plastic, vaker zelf koken, eerder naar bed. Elf moetjes, en het was nog geen negen uur. Geen wonder dat ik er ’s avonds weinig zin meer in had.

Toch moeten we bijna niks. Het meeste op dat lijstje kies ik zelf. Toen ik het ook zo ging bekijken, werd het een stuk lichter. In dit stuk lees je hoe ik dat aanpak, en waarom het meer is dan een spelletje met woorden.

Moeten we echt zoveel?

Kijk eens naar je eigen lijstje. Werken, de huur of hypotheek, sporten, verjaardagen, het huishouden, gezond eten, duurzamer leven. Het voelt allemaal als moeten. Maar het meeste is een keuze, met gevolgen die je zelf afweegt. Ik betaal mijn huur omdat ik graag in dit huis woon. Ik ga naar die verjaardag omdat ik mijn vriend wil zien, niet omdat het in de agenda staat.

Eerlijk is eerlijk: dat is makkelijk gezegd. Niet iedereen heeft dezelfde ruimte om te kiezen. Wie krap zit, kan niet zomaar minder gaan werken, en zorgen voor een ander zeg je niet even af. Daar gaat dit stuk ook niet over. Het gaat over al die dingen waar je wél ruimte hebt, maar die je toch als verplichting met je meesleept.

Waarom moeten slecht volhoudt

Daar is een verklaring voor. In de zelfdeterminatietheorie van de Amerikaanse psychologen Edward Deci en Richard Ryan draait het precies om dit verschil. Je hebt gecontroleerde motivatie: je doet iets omdat een ander het wil, voor een beloning, of omdat je je anders schuldig voelt. En je hebt autonome motivatie: je doet het omdat je het zelf belangrijk of leuk vindt. Let op: dat schuldgevoel telt ook als moeten, zelfs als niemand anders er iets van vindt.

Autonome motivatie houdt beter stand. In een overzicht van 184 datasets over gezondheid en gezond gedrag hing ze samen met een betere lichamelijke en mentale gezondheid. Dat is een verband, geen garantie. Willen maakt het makkelijker, niet vanzelf.

De theorie noemt drie dingen die je nodig hebt om iets echt van jezelf te maken:

  • Autonomie: je kiest het zelf.
  • Competentie: je merkt dat het je lukt.
  • Verbondenheid: je staat er niet helemaal alleen voor.

Dat klinkt abstract, maar het verklaart veel van mijn mislukte voornemens. Ik heb jaren hardlopen “gemoeten”. Schoenen gekocht, schema gedownload, en elke keer zag ik er tegenop. Toen ik ermee stopte en op de fiets naar mijn werk ging, omdat ik het fijn vind om ’s ochtends buiten te zijn, bewoog ik ineens elke dag.

Van moeten naar willen: zo doe ik het

1. Schrijf je moetjes op

Alles wat in je hoofd zit als “moet nog”. Vraag bij elk punt: van wie moet dit eigenlijk? Van mezelf, van een ander, of van een stemmetje dat zegt wat hoort? Bij mij bleek een flink deel van het lijstje van niemand te komen.

2. Zoek je eigen waarom

Maak van “ik moet minder vlees eten” een zin die je echt meent. Bijvoorbeeld: “ik wil vaker zonder vlees koken, omdat ik het lekker vind en minder dierenleed wil.” Vind je er geen eigen reden bij? Dan is dat ook een antwoord. Misschien hoort het dan niet op jouw lijstje. Hoe dat bij mij ging, lees je in wat ik had willen weten voordat ik vegan werd.

3. Schrap wat niet van jou is

Dit vond ik het lastigst. Ik ben een keer gestopt met een vaste avond in de week die ik al jaren uit gewoonte deed. Dat afzeggen voelde ongemakkelijk, en het was een van de beste besluiten van dat jaar. Hetzelfde geldt voor afspraken, abonnementen en soms zelfs vriendschappen die alleen nog energie kosten. Je hoeft niet alles rigoureus af te breken. Maar je mag kiezen waar je tijd naartoe gaat.

4. Begin klein

Het gevoel dat iets je lukt, groeit van kleine successen. Kies één ding en maak het zo klein dat het bijna niet mis kan gaan. Niet “ik ga duurzaam leven”, maar “ik neem mijn eigen tas mee naar de supermarkt”. Ideeën voor zulke stappen vind je in 10 tips om gemakkelijk duurzamer te leven en in deze makkelijke duurzame tips die je vandaag nog kunt doen.

5. Maak een als-dan-plan

Een voornemen wordt concreter als je er meteen bij bedenkt wanneer je het doet. Dat heet een implementatie-intentie: een plan in de vorm “als X gebeurt, dan doe ik Y”. Bijvoorbeeld: als ik ’s ochtends koffie zet, vul ik meteen mijn waterfles. Zo’n plan helpt gemiddeld meer dan alleen een doel, al is het effect in recenter onderzoek kleiner dan eerst werd gedacht.

6. Doe het samen

Dat is de verbondenheid. Ik kook op zondag vaak samen met een vriend voor een paar dagen vooruit. Alleen zou ik dat lang niet zo vaak doen, en nu eet ik doordeweeks groenten die ik anders had laten liggen.

Gewoontes hebben tijd nodig

Willen helpt, maar een nieuwe gewoonte zit er niet na een week in. In een bekend Brits onderzoek kozen deelnemers zelf een gezonde gewoonte, zoals fruit bij de lunch of een kwartier rennen voor het avondeten. Het duurde gemiddeld 66 dagen voordat het vanzelf ging. Maar de verschillen waren groot: van 18 dagen tot een geschatte 254 dagen. Ingewikkelder gedrag duurde langer, en één dag overslaan maakte weinig uit.

Die 66 dagen zijn dus geen deadline, eerder een geruststelling. Ik ben die eigen boodschappentas wekenlang vergeten. Ik stond regelmatig bij de kassa met mijn armen vol. Nu hangt hij aan de kapstok naast mijn jas en denk ik er niet meer over na.

Wat we wél moeten

Er blijft een kort lijstje over. Slapen, eten, drinken, naar de wc en af en toe ademhalen. Dat is het eigenlijk. En zelfs daarin valt wat te kiezen, bijvoorbeeld hoe goed je slaapt. Daarover schreef ik in waarom een goede nachtrust zo belangrijk is.

Tot slot

Moeten wordt geen willen door een trucje met woorden. Het wordt willen als je weet waarom je iets doet, als het je lukt, en als je het niet alleen hoeft. Begin met je lijstje van vandaag. Wat staat erop dat eigenlijk van niemand moet?

Foto bovenaan: Glenn Carstens-Peters, CC0, via Wikimedia Commons

Like 0
Close
© Het Groene Broertje