Gezond eten, genoeg bewegen, zo nu en dan naar buiten. Daar denken de meeste mensen aan bij gezond leven. Slaap schiet er vaak bij in, terwijl je er elke nacht een derde van je leven mee bezig bent. Ik was lang iemand die bijna trots was op weinig slaap: om middernacht nog een aflevering, om zeven uur de wekker. Tot ik merkte hoe vaak ik ’s middags met een tweede kop koffie zat te knikkebollen. De laatste jaren ga ik er veel bewuster mee om, en dat merk ik overdag.
Hoeveel slaap heb je nodig?
De meeste volwassenen slapen tussen de 7 en 9 uur per nacht. Ouderen hebben er vaak wat minder nodig. Het verschilt per persoon, en ook iets korter dan 7 uur kan voor jou normaal zijn.
Het beste meetpunt is hoe je je overdag voelt. Ben je fit en kun je gewoon je dingen doen, dan slaap je waarschijnlijk genoeg. Wat ook geruststellend is: er een kwartier over doen om in slaap te vallen en ’s nachts een paar keer kort wakker worden, is heel normaal.
Wat er gebeurt terwijl je slaapt
Slapen is geen stilstand. Een nacht bestaat uit ongeveer vijf slaapcycli van zo’n 90 minuten, van lichte slaap via diepe slaap naar droomslaap. In die tijd gebeurt er veel:
- Opruimen: je hersenen spoelen afvalstoffen weg. Hersencellen krimpen tijdelijk, zodat het hersenvocht er beter langs kan.
- Onthouden: wat je overdag hebt geleerd, wordt ’s nachts vastgelegd.
- Verwerken: in de droomslaap worden de emoties rond herinneringen wat minder sterk.
Wat goed slapen je oplevert
Na een goede nacht kun je je beter concentreren, onthoud je meer en ben je minder snel prikkelbaar of somber. Dat herkent iedereen die weleens een slechte nacht had.
Op de lange termijn telt het ook mee. Wie langdurig goed slaapt, heeft een kleinere kans op onder meer depressie, hart- en vaatziekten, diabetes type 2 en overgewicht. Slaap hoort dus net zo goed bij gezond leven als wat er op je bord ligt. Toch heeft 1 op de 5 mensen in Nederland langdurig last van slaapproblemen.
Zo geef je je nachtrust een handje
Er is geen wondermiddel, maar er zijn wel gewoonten die helpen. De belangrijkste op een rij:
| Wat | Waarom |
|---|---|
| Vaste tijden | Elke dag op dezelfde tijd naar bed en opstaan, ook in het weekend, houdt je ritme stabiel. |
| Daglicht overdag | Licht overdag helpt je lichaam om ’s avonds melatonine te maken. Doe ’s ochtends de gordijnen open en ga even naar buiten. |
| Schermen weg | Het licht van je telefoon, tablet of laptop houdt je wakker. Dim ’s avonds ook de lampen. |
| Oppassen met cafeïne | Al 1 of 2 koppen koffie kan je slaap slechter maken, ook als je ze 6 uur voor het slapengaan drinkt. Ook thee, cola en chocolade bevatten cafeïne. |
| Geen slaapmutsje | Met alcohol val je misschien sneller in slaap, maar je slaapt veel minder diep en wordt vaker wakker. |
| Koel, donker en opgeruimd | Een koele, donkere slaapkamer slaapt het prettigst. |
| Kort dutten | Doe je een dutje, houd het dan onder de 20 minuten en niet na het middaguur. |
| Overdag bewegen | Beweging overdag helpt. Zwaar sporten vlak voor bedtijd kan juist onrustig maken. |
Het advies is om dit een paar weken te proberen en te kijken wat voor jou werkt. Niet alles hoeft tegelijk.
Voor mij was de telefoon de grootste. Ik keek altijd nog “even” iets in bed, en dat werd makkelijk een half uur. Nu ligt hij ’s avonds in de keuken aan de lader en ligt er een boek naast mijn bed. De eerste week was wennen, daarna wilde ik niet meer terug.
Werk je in wisselende diensten?
Dan is een vast ritme lastig. Een paar dingen die wel helpen: probeer je diensten met de klok mee te laten wisselen, dus van dag naar avond naar nacht. Zorg voor een goed verduisterde slaapkamer, houd het stil in huis als je overdag slaapt en neem rustig de tijd om af te bouwen voor je naar bed gaat.
Koel slapen is ook goed voor je energierekening
Hier komen gezond en duurzaam mooi samen. Een koele slaapkamer slaapt prettig, en dat scheelt meteen gas. Zet je de thermostaat ’s nachts op 15 graden, dan bespaar je zo’n 60 euro per jaar. Draai je de verwarming op de slaapverdieping helemaal uit, dan bespaar je zo’n 80 euro per jaar. Die bedragen zijn gerekend met een gasprijs van 1,37 euro per kuub. Heb je vloerverwarming of een volledig elektrische warmtepomp, zet de thermostaat ’s nachts dan niet lager dan 17 of 18 graden, anders duurt het opwarmen te lang.
En je matras?
Een goed matras helpt, maar je hoeft niet bij de eerste mindere nacht een nieuw te kopen. Ik ben geen vaste vervangtermijn tegengekomen die goed onderbouwd is. Zelf kijk ik vooral of hij doorzakt en of ik er nog goed op lig.
Is hij echt op, laat hem dan recyclen. Een oud matras kun je inleveren bij de milieustraat of bij deelnemende winkels. In 2025 werd 63 procent van de matrassen ingezameld voor recycling; in 2028 moet dat minstens 75 procent zijn. Houd hem wel droog, want een nat matras gaat meteen de verbrandingsoven in.
Blijf je slecht slapen?
Helpen de adviezen na een paar weken niet genoeg, maak dan een afspraak bij je huisarts. Het helpt om vooraf een week een slaapdagboek bij te houden. Ga ook langs als je overdag erg slaperig bent, of als je ’s nachts wakker wordt doordat je even niet ademt. Dat kan wijzen op slaapapneu. Begin niet op eigen houtje met slaappillen, melatonine of valeriaan; overleg dat eerst.
Slaap is misschien het makkelijkste stukje gezond leven om te vergeten. Maar het is ook het stukje waar je elke avond opnieuw mee kunt beginnen.
Foto bovenaan: Liz Lawley, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons
Een goede nachtrust is inderdaad superbelangrijk! Ik word op den duur echt vervelend als ik niet genoeg slaap krijg.
Haha jaa! Dat heb ik precies hetzelfde! Niet.te.genieten.
Met het belang van een goede nachtrust ben ik het he-le-maal eens. Ik heb echt mijn 8 uur nodig ook, anders houod ik het niet lang vol. Hoewel ik het geweldig vind als bedrijven hun producten terugnemen om te recyclen (liefst hoogwaardig, weet je daar iets van, daar ben ik wel benieuwd naar!) , vind ik 5 jaar voor een matras wel vrij kort. Een jaar of 7 zou minstens wel moeten kunnen, zo niet langer. Ook voor een matras van traag- of koudschuim (weet niet precies waar hun ‘firmfoam’ onder valt.) Met een snelle rekensom ben je in die 5 jaar dan ook 1139 euro kwijt, behoorlijk prijzig! Wij gaan ook een nieuw matras kiezen, maar ik ga toch voor koop. Uiteindelijk toch een stuk voordeliger.
Matrassen leasen?! Ik had geen idee dat dat kan! Interessant concept. Fijn dat ze de matrassen ook recycleren. Ik ben zelf een erg slechte slaper; ik slaap ontzettend licht en word van het allerminste wakker. Oordopjes helpen daartegen, maar op die manier heb ik soms dan weer last van m’n tinnitus en bovendien moet ik vrijwel elke nacht opstaan om te gaan plassen. ? Ik kan me eerlijk gezegd niet eens meer herinneren wanneer ik voor het laatst écht uitgerust wakker geworden ben.