Toen ik voor het eerst “red de bijen” hoorde, dacht ik aan imkers en potjes honing. Maar de bijen die het echt moeilijk hebben, zijn niet de bijen in een bijenkast. Het zijn de wilde bijen, en daar kun je met een tuin of zelfs een balkon wel degelijk iets voor doen.
Honingbij en wilde bij: twee verschillende verhalen
Nederland heeft zo’n 360 soorten bijen. Eén daarvan is de honingbij. Die leeft in grote volken en wordt door imkers gehouden, net als een kip of een geit. Gaat er een volk verloren, dan kan de imker een nieuw volk opbouwen.
De rest zijn wilde bijen: hommels, metselbijen, zandbijen, behangersbijen en nog honderden andere. De meeste leven alleen, zonder volk en zonder koningin. Ze maken geen honing die wij kunnen oogsten, maar ze bestuiven wel volop. En voor hen zorgt niemand.
Daarom helpt honing kopen de wilde bij ook niet. Waar veel bijenkasten bij elkaar staan, zitten honingbijen en wilde bijen zelfs op dezelfde bloemen. Daar schreef ik meer over in waarom eten vegans geen honing?
Hoe slecht gaat het met wilde bijen?
Op de officiële Rode Lijst van 2018 staan 181 van de 331 bijensoorten die zich hier voortplanten. Dat is 55 procent. Zo ziet dat eruit:
| Categorie | Aantal soorten |
|---|---|
| Verdwenen uit Nederland | 46 |
| Ernstig bedreigd | 30 |
| Bedreigd | 42 |
| Kwetsbaar | 38 |
| Gevoelig | 25 |
De grootste oorzaak is simpel: te weinig voedsel en te weinig plek om te nestelen. Door grootschalige landbouw, steden die groeien en strak gemaaid openbaar groen zijn er minder bloemen en minder rommelige plekken over. Met de Nationale Bijenstrategie wil de overheid de achteruitgang van bijen en andere bestuivers uiterlijk in 2030 stoppen.
Bij de Nationale Bijentelling van april 2026 vielen vooral de hommels opnieuw tegen. Ruim 2200 mensen telden zo’n 46.000 bijen en andere bestuivers, met de metselbij als koploper. Hommels zijn sinds 2018 met 40 procent afgenomen.
Waarom het ons iets aangaat
Insecten zijn nodig voor de bestuiving van meer dan 75 procent van onze voedselgewassen, vooral groenten en fruit. Appels, peren, aardbeien en tomaten groeien veel beter als verschillende soorten insecten ze bestuiven, dus niet alleen de honingbij. En bij wilde planten is het meer dan 85 procent.
Wat je in je tuin kunt doen
Een tuin hoeft niet groot te zijn om te helpen. Wilde bijen vliegen maar 100 tot 200 meter van hun nest naar een bloem, dus elk stukje groen in de straat telt.
- Bloemen van vroeg tot laat. Kies planten die in verschillende seizoenen bloeien, zodat er van het voorjaar tot de herfst iets te halen is. Sneeuwklokje en gevlekt longkruid vroeg in het jaar, later gewone margriet, grasklokje en muskuskaasjeskruid.
- Liefst inheems. Planten die van oorsprong in Nederland groeien, passen het best bij onze bijen.
- Laat kale grond liggen. Ongeveer 70 procent van de wilde bijen nestelt onder de grond. Een zonnig stukje zand, een onverhard paadje of een kale plek tussen de planten is voor hen een nestplek. Schoffel er dus zo min mogelijk.
- Laat het een beetje rommelig. Uitgebloeide stengels die je in de winter laat staan, zijn een overwinteringsplek voor insecten. Ruim pas op als het voorjaar is.
- Geen bestrijdingsmiddelen. Dat geldt voor de tuin zelf, maar ook voor wat je koopt.
Over dat laatste: in april 2026 werden 17 planten uit drie tuincentra getest. Op elke plant zat een mengsel van resten, 32 verschillende bestrijdingsmiddelen in totaal. Een bijtje op het label zegt ook niet alles. Planten, bollen en zaden met het keurmerk EU-biologisch of Demeter zijn zonder onnodige gifstoffen gekweekt.
En een bijenhotel?
Een bijenhotel is leuk om naar te kijken, maar het helpt minder dan je zou denken. Van de wilde bijen die boven de grond nestelen, gebruikt maar zo’n 10 procent een bijenhotel. Dat zijn hooguit zo’n dertig algemene soorten, zoals de rosse metselbij. Honingbijen komen er nooit in: die wonen in een kast.

Hang je er een op, doe het dan naast een plek met bloemen, op de zon en droog. Het bloemenperk en de kale grond ernaast doen meer dan het hotel zelf. Wil je er zelf een maken, volg dan dit stappenplan voor een bijenhotel dat echt werkt. Netjes geboorde, diepe gangen in onbehandeld hout doen het veel beter dan een blok met rafelige gaatjes.
Op je balkon
Ook zonder tuin kun je iets doen. Voor een zonnig balkon werken mediterrane kruiden, salie, lavendel, kattenkruid en sedum goed. Lavendel is niet inheems, maar bijen komen er wel op af. Heeft je balkon maar een paar uur zon, kies dan planten die van halfschaduw houden.
Ik had jaren een balkon met twee bakken tijm en een pot kattenkruid. Op een warme dag zat er eigenlijk altijd wel iets op, en lang niet alleen honingbijen. Pas toen ik beter ging kijken, zag ik hoeveel verschillende bijtjes er langskwamen.
Kort samengevat
- Wilde bijen zijn bedreigd, de honingbij niet op dezelfde manier.
- Bloemen van vroeg tot laat, liefst inheems en biologisch gekweekt.
- Laat kale grond en uitgebloeide stengels liggen.
- Geen gif in je tuin of op je balkon.
- Een bijenhotel is een extraatje, geen oplossing.
Foto bovenaan: Aiwok, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons
Wat goed dat je dit deelt! Ik had me hier nog niet zo in verdiept (er is nog zoveel te leren), maar nu weet ik er weer wat meer van! Ik was sowieso al van plan om vaker voor bio te kiezen!
Ik heb me gelijk aangemeld bij natuurmonumenten. Ik kan niet wachten om de bijen te redden!
Ohh wat goed! Lekker bezig!!
Dankjewel!! Super dat je steeds meer voor biologisch kiest!!
Ik en mijn vriend hebben vorige week een hele lange bijenmat in de tuin gepland waar enorm veel verschillende soorten bloemen uit gaan komen waar de bijen blij van worden 🙂
Bij ons in de stad is ergens een kunstwerk gemaakt (op een kraakpand, ik denk niet dat de stad akkoord was) van bijen in een tuin en daarbij staat “When we go down, we’re taking you down with us” en iedere keer ik daar voorbij kom, raakt me dat zo! Bijen zijn ZO belangrijk voor onze planeet!
Ohh super!! Goed bezig!! Zijn ze inmiddels al aan het bloeien?
Wauw! Dat klinkt inderdaad heel indrukwekkend. En het is wel waar.. Dus we moeten goed voor de bijen zorgen!