Vegan eten en gezond eten zijn niet hetzelfde. Dat merkte ik in mijn eerste vegan jaar, toen mijn boodschappenmand vooral uit vegaburgers, chips en koekjes zonder melkpoeder bestond. Allemaal plantaardig, maar een bord groente zag ik niet vaak. Toen kwam ik de term Whole Food Plant Based tegen. Hier lees je wat het is, wat er op mijn boodschappenlijst staat en wat er wel en niet klopt van de verhalen eromheen.
Wat is Whole Food Plant Based?
Whole Food Plant Based (WFPB) is een manier van eten waarbij je hele, plantaardige producten centraal zet en vlees, zuivel en eieren laat staan, net als geraffineerde en sterk bewerkte producten. Dus wel linzen, volkoren granen, groente, fruit en noten. Geen witte pasta, frisdrank of kant-en-klare snacks.
Het verschil met vegan: vegan gaat over wat je níet eet, Whole Food Plant Based gaat vooral over wat je wél eet. Een zak vegan chips is vegan, maar geen whole food.
Honderd procent volhouden doe ik niet. Voor mij is het een richting, geen examen.
Mijn boodschappenlijst per groep
Dit is de lijst die ik zelf gebruik: niet compleet, wel praktisch. Hij staat in mijn telefoon en ik vink af wat ik nog in huis heb. Zo sta ik niet voor de derde keer met een zak spliterwten bij de kassa.
Groente
Andijvie, bloemkool, boerenkool, broccoli, courgette, paprika, prei, rode bieten, rodekool, spinazie, sla, tomaat, ui, knoflook, wortel. En sperziebonen, peultjes en doperwten: die tellen gewoon als groente.
Het advies voor volwassenen is minimaal 250 gram groente per dag. Aardappelen tellen daar niet bij, al staan ze wel op mijn lijst. Ze horen bij de granen.
Fruit
Appel, peer, banaan, sinaasappel, mandarijn, kiwi, aardbeien, blauwe bessen, frambozen, bramen, kersen, pruimen, druiven, mango, meloen.
Voor volwassenen is het advies minimaal 200 gram fruit per dag, zo’n twee stuks. Gedroogd fruit zonder toegevoegde suiker telt mee, hooguit een handje. Sap telt niet.
Volkoren granen en aardappelen
Zilvervliesrijst, volkoren pasta, havermout, volkorenbrood, bulgur, gierst, gerst, boekweit, quinoa, aardappelen en zoete aardappelen.
Ik kocht ooit in één week teff, freekeh, amarant en kamut, omdat ze op een lijstje stonden. Een jaar later stonden de halve pakken nog in de kast. Nu houd ik het bij vier of vijf soorten die ik echt kook. Volkoren betekent dat de hele korrel erin zit, met kiem en zemel.
Peulvruchten, tofu en tempé
Bruine bonen, witte bonen, kidneybonen, zwarte bonen, kapucijners, kikkererwten, rode en groene linzen, spliterwten, edamame, tofu en tempé.
Linzen zijn dus geen graan maar een peulvrucht. Eet je geen vlees, dan is het advies 430 gram peulvruchten per week. Wil je ze zelf koken, kijk dan in dit stappenplan voor bonen.
Noten en zaden
Walnoten, amandelen, hazelnoten, cashewnoten, pistachenoten, pinda’s, lijnzaad, chiazaad, hennepzaad, pompoenpitten, zonnebloempitten en sesamzaad.
Pinda’s zijn eigenlijk peulvruchten, maar ze tellen mee als noten. Het advies is 30 gram ongezouten noten per dag, ongeveer een handje. Lijnzaad gaat bij mij door de havermout, voor de omega-3.
Vetten en oliën
Olijfolie, zonnebloemolie of raapzaadolie, en een plantaardige margarine. Avocado zet ik ook in dit rijtje, want die bevat ruim 18 gram vet per 100 gram en nauwelijks suiker. Over olie hieronder meer, want hier wijkt de strenge versie van WFPB af van wat goed onderbouwd is.
Wat ik er bewust bij koop
Ongezoete, verrijkte sojadrink, volkorenbrood uit de supermarkt en een B12-supplement. Geen van drieën is strikt “whole food”, maar ze lossen elk een probleem op dat de lijst hierboven laat liggen.
Wat is goed onderbouwd?
Meer plantaardig en minder dierlijk eten is goed voor je gezondheid. Dat is de basis van de Nederlandse richtlijnen. Voor een paar groepen op de lijst is het verband concreet:
- Volkoren: zo’n 90 gram volkoren graanproducten per dag hangt samen met 25 procent minder kans op bepaalde hartziekten en een lager risico op diabetes type 2 en darmkanker.
- Peulvruchten: 250 tot 300 gram per week hangt samen met een lager risico op bepaalde hartziekten en verlaagt je LDL-cholesterol.
- Noten: ongezouten noten hangen samen met minder kans op coronaire hartziekten en beroerte.
- Vezels: die zitten alleen in plantaardig eten. Met deze lijst haal je de 30 gram (mannen) of 24 gram (vrouwen) per dag een stuk makkelijker. Meer over vezels, eiwit en vet lees je in wat zijn macronutriënten?
Let op het woord “samenhangen”. Dit zijn verbanden uit grote groepen mensen, geen garantie voor jou persoonlijk.
Wat niet klopt, of niet zo simpel is
Een paar dingen die ik zelf lang geloofde:
“Als je alles uit hele producten haalt, heb je niets extra’s nodig.” Klopt niet. Vitamine B12 zit van nature vrijwel alleen in dierlijke producten, dus een B12-supplement is gewoon nodig, ook als je heel gezond eet. Welke supplementen ik verder wel en niet slik, lees je in welke vegan vitaminepillen slik ik als veganist?
“Bewerkt is slecht.” Te kort door de bocht. Tofu, tempé, volkorenbrood en verrijkte sojadrink zijn bewerkt en staan gewoon in de Schijf van Vijf. Verrijkte sojadrink heeft vitamine B12, B2 en calcium toegevoegd. Een glas levert 240 milligram calcium. Dat haal je niet zomaar uit een handje amandelen.
“Olie is overbodig.” In de strengste versie van WFPB kook je zonder olie. Daar is geen goede reden voor. Oliën en margarine staan in de Schijf van Vijf, en in margarine en vloeibaar bak- en braadvet zitten ook vitamine A en D.
“Zelfgebakken brood is altijd beter.” Niet voor je jodium. Kies brood met gejodeerd bakkerszout, want veel biologisch brood bevat het niet. Brood met gejodeerd zout is een belangrijke jodiumbron, zeker als je geen vis, zuivel of eieren eet.
“Plantaardig geeft te weinig eiwit.” Niet als je elke dag peulvruchten, tofu of noten eet. Lees de (on)zin over plantaardige eiwitten.
En eerlijk is eerlijk: hoe gezond een eetpatroon is dat honderd procent plantaardig is, weten we minder goed dan voor “meer plantaardig”. Ben je zwanger, geef je borstvoeding, kook je voor kinderen of ben je ouder, praat dan met een diëtist die gespecialiseerd is in plantaardig eten.
Begin klein
Je hoeft je kast niet in één keer leeg te gooien. Ik begon met één ruil per week: zilvervliesrijst in plaats van witte rijst, een handje walnoten in plaats van een koek. Na een paar maanden was dit gewoon mijn boodschappenlijst. Net begonnen met vegan eten? Lees dan ook mijn 6 tips voor beginnende vegans.
Foto bovenaan: F. D. Neal, CC0, via Wikimedia Commons
Courgettes en pakrika zijn ook fruit btw. Maar tof dat je zon lijst hebt gemaakt
Wat een fijn lijstje! Deze ga ik gebruiken als ik even niet meer weet wat ik moet eten. De salade ziet er echt super lekker uit 🙂
JIJ TOPPER!!! Ik had zo’n lijstje altijd al in ‘eigen bezit’ maar duuuh why not share it!? Ik geloof heilig in whole foods plant based 🙂
Mooie en overzichtelijke lijst!
Dat geeft een flink stuk rust.
Dank je wel xx
Ananas WFpb? Dacht het wel, maar staat niet op jet lijstje en ik dacht tomaat ook onder fruit viel.. oh en ik mis zwarte bonen en andijvie… mooie lijst..
Och, hoe kan ik die nou vergeten! Ik voeg ze natuurlijk meteen toe! Bedankt voor je input!
Wat lief, dankjewel!! xx
Haha jaa! Sharing is caring 😉 Heb jij nog iets op je lijstje staat wat op de mijne ontbreekt?
Super! Ik hoop dat je er wat aan hebt! Die salade is echt vreselijk lekker!!
Ik twijfelde nog zo! Maar volgens mij zien de meeste mensen ze als groente (ik ook)..
Gefeliciteerd met deze stap 🙂
Waar koop je edamame? Is het lekker? Ik heb het nog nooit gehad…
En herken wel jouw weerstand tegen salades. Ik heb dat ook, maar als ik dan de moeite neem om rijst met komkommer en kikkererwten en nori voor mezelf te maken zit ik vervolgens te smullen en vraag me af waarom ik dat niet vaker eet…
Net schiet me te binnen wat nog niet in je lijst staat en wel belangrijk is: kruiden! 🙂
Zo knap dat je deze stap gezet hebt en ik hoop oprecht dat dit jou veel goeds gaat brengen. Al kan dat haast niet anders met zo’n gezond voedingspatroon. Ik denk op recht dat als je minimaal 2 maaltijden plantaardig eet het zoveel gezonder voor je is! Toen ik hier bijna een jaar geleden mee begon heb ik zoveel nieuwe soorten groenten en zaden leren kennen en daar ben ik zo enorm blij mee. Voor de overige producten die ik gebruik vraag ik mijzelf altijd even af hoe gezond het is; hoeveel suikers bevat het en is het goed voor mijn lichaam? Wat de diëtiste mij wel meegaf is dat je er wel voor moet waken dat je genoeg gezonde vetten binnen krijgt en plantaardige eiwitten, anders kan je je behoorlijk slap gaan voelen en dat is ook niet helemaal de bedoeling 🙂
Die salade ziet er zooo lekker uit! Liefde voor edamame. Mooi besluit en goed dat je deze lijst gemaakt hebt. Geeft niet alleen jezelf, maar ook anderen inspiratie en houvast. 🙂
Goed bezig! Kun je van je voedingsmiddelen lijst misschien een downloadable pdf bestand maken? Dan kan ik die mooi opslaan.
Ik mis de zonnebloempitten. Groetjes Mirella
Heel goed bezig! Er zijn zeker wel lijsten en er is zelfs een app van Forks over Knives met heerlijke recepten (die overigens ook op hun site staan). Maar eigenlijk zeggen de woorden Whole Foods Plant Based al genoeg: alles wat niet bewerkt is en van een plant komt valt daaronder. Dus gembersiroop niet, sappen zonder de rest van de vrucht niet, kokosmelk of vet zonder de kokos niet etc. Op facebook zijn genoeg groepen over deze leefstijl te vinden.
Ook op YouTube is een grote community actief: high carb hannah, the vegan couple, lilikoi hawaii, nutritionfacts.org etc etc. Succes met het voortzetten van deze gezonde leefstijl!
Leuke blog!
Niet alleen rode linzen, hoewel die geweldig in de soep zijn.
Denk ook aan culinaire hoogstandjes als zwarte Beluga linzen en Le Puy.
Bedankt voor deze superlijst.
Misschien nog eeb toevoeging:grapefruit
Super, dankjewel! Ik zet ‘m erbij!
Dankjewel! Die ken ik allebei niet! Ik zoek ze meteen even op en voeg ze toe. Bedankt voor de toevoeging!
Dankjewel! Ik heb me een hoedje gegoogled maar ik kon nergens een Nederlandse lijst vinden. Vandaar. En ik kreeg veel reacties van mensen die met hetzelfde probleem zaten.. Vandaar!
Ik ben nu lid van een aantal groepen en ik laat me natuurlijk graag inspireren! Ik snap dat bepaalde dingen niet whole foods zijn hoor, maar soms voeg ik ze wel toe om het net even wat lekkerder te maken 😉
Ik heb ze toegevoegd. Bedankt!
Wat een goed idee! Daar ga ik binnenkort mee aan de slag! Houd er wel rekening mee dat deze lijst niet compleet is en er dus vast met enige regelmaat toevoegingen op komen te staan.
Dankjewel! Die salade is ook echt zo lekker! 😀 Bedankt voor je liever woorden. Ik hoop dat iemand (inclusief ik) er iets aan heeft!
Dankjewel! Ik voel me er ook zo goed bij!! 😀 Ik geloof echt dat een volledig plantaardig dieet, en dan zoveel mogelijk onbewerkt, het gezondste dieet is dat er bestaat. En mijn lichaam laat me duidelijk weten dat hij het er mee eens is. Love it!
Klopt hoor, je moet er goed op letten met wat je binnenkrijgt en of het voldoende is. Maar dat is volgens mij met ieder dieet zo. Bewust zijn van wat je eet is key!
Klopt! Maar dat wordt dan een lijst van 4 kantjes en ik denk dat dat iets teveel is. Kruiden zijn natuurlijk altijd een heerlijke toevoeging aan je maaltijd!
Oh, Edamame is life! Echt hoor! Sommige Jumbo’s hebben, sporadisch heb ik het bij een Albert Heijn gezien maar je kan het het beste kopen bij de toko (ongeveer € 2,00 voor 500 gram. Sowieso heeft de Japanse en Thaise toko ze in het assortiment (in de vriezer) en ik koop ze bij de Afghaanse toko hier in de stad.
Ik zoek eigenlijk een een soort support-groep (via FB bijv) met mensen die willen starten (of pas begonnen zijn) met WFPB zodat we elkaar kunnen motiveren. Ik kan eigenlijk erg weinig vinden, weet jij misschien iets? Of misschien maar gewoon best om zelf zo’n groep op te starten 😀 Ik wil heel graag beginnen (ben al lang vegetariër, maar vind de stap naar WFPB niet makkelijk) en zoek eigenlijk inspiratie en motivatie. Groetjes, Judith
Ik mis nog een aantal groenten die wij gewoon in de tuin hebben staan, zoals koolrabi, postelein, snijbiet, paksoi. Ik mis ook rode en witte kool. Ook kruiden zijn volgens mij whole foods, wij hebben in de tuin: verse basilicum, tijm, marjolein, munt, bieslook, knoflook, daslook.
Wij eten zelf ongeveer een jaar plantaardig (nog niet 100%). Veel succes met jouw gezondheidsreis.
Misschien een idee om er zelf 1 te beginnen ?
Hoi ik heb er interesses in ben al een tijd bezig met goed te eten. Maar het lijkt me heel fijn om elkaar tips en elkaar te steunen . Dus ik ben er voor WFPB .
Ik hoop dat we elkaar kunnen contacten heb echt hulp nodig
Vriendelijke groe,t Roshana
Wat fijn om te zien dat er iemand in de zelfde fase ongeveer zit als waarin ik me bevind. De lijst die je hebt geplaatst is fantastisch.Je zal altijd wel kunnen blijven aanvullen … ik wil ook meehelpen en heb in je lijst geen bataat of pompoen gezien. Ik vermijd vlees en zuivel maar laat ook het liefst olie weg. Er zijn in de tussentijd behoorlijk veel sites en groepen ontstaan die zich ook bezig houden met WFPB zoals: vega-life.nl en plantaardigheidje.nl of de facebookgroep: wat eet vegan nederland vandaag? Ook de Belgen doen mee met : donderdagveggiedag.be
Ik merk dat er vele(n) zijn die het als tijdelijke bevlieging doen en weer anderen die er totaal in doorslaan. De moeilijkheid is om daar dus de balans in te vinden. In mijn zoektocht kwam ik in ieder geval jou lijst tegen en was aangenaam verrast, succes en ik kom zeker wat vaker online langswippen.
Debby
Zoete aardappel ? Kan die ook op het lijstje ?
Hallo Sytse, Wat fijn zo’n lijst, daar kun je daadwerkelijk wat mee. Dank voor het uitzoeken.
Bij de granen mis ik gort, zeker een ouderwetse, maar toch.. Verder heb je nog: stokbonen, snijbonen, spitskool, chinese kool, spruiten, verse kapucijners, groene kool, savoie kool, asperge, aardpeer (tapioca/topin amboer) pinda’s, kievitsbonen, peper (als verse), lente ui, framboos, japanse wijnbes,kruisbes, witte bes, zwarte bes, vijgen, .. er zijn vast nog meer die missen in de lijst, maar daar kom ik even niet op.
Ik vraag me af hoe het zit met de paddenstoelen. Vallen die ook ook onder dit dieet? Ik hoop van je te horen, groetjes Meike
P.S. Ik doe niet aan Facebook, Instagram en dat soort dingen, dat kost me teveel tijd, je moet het allemaal bijhouden..
Hi Meike, bedankt voor je aanvullingen! Paddenstoelen horen hier zeker bij! Ik ga maandag de lijst updaten ?? Fijn weekend gewenst!
Hoi Sytse, Ik heb de lijst helemaal bijgewerkt. Kan ik het als document naar je opsturen? Dan heb ik een mogelijkheid nodig om dat te kunnen doen. Fijn weekend, groetjes
Ohh wat lief!! Je mag ‘m mij mailen, graag zelfs! sytse at hetgroenebroertje.nl
Hoi Sytse, Heb het gemaild. Wel even nakijken op typefouten e.d. Veel succes en plezier ermee.
Hoi ,
Super dat je zo n lijst hebt gemaakt . Heel overzichtelijk. Ik mis alleen champignons en andere
paddenstoelen .