Melk is in Nederland zo gewoon dat bijna niemand zich afvraagt waar het vandaan komt. Een pak uit de koeling, klaar. Toch is melk de reden dat veel vegans het lastigst vinden om uit te leggen waarom ze geen dierlijke producten eten. “Er gaat toch geen dier dood voor een glas melk?” In dit artikel leg ik uit hoe de melkveehouderij werkt, waarom vegans daarom ook geen melk drinken, en wat je in plaats daarvan in je koffie of over je muesli doet.
Een koe geeft melk voor haar kalf
Een koe is een zoogdier, net als wij. Ze maakt melk omdat ze een kalf heeft gekregen. Wil een melkveehouder dat een koe melk blijft geven, dan moet ze dus steeds opnieuw kalven.
In de praktijk gaat dat zo:
- Ongeveer één kalf per jaar. Om de melkproductie op gang te houden, kalven melkkoeien ongeveer één keer per jaar. Een koe is ongeveer negen maanden drachtig. Een paar maanden na het kalven wordt ze weer drachtig gemaakt, vaak door kunstmatige inseminatie, terwijl ze nog gemolken wordt.
- Een paar keer kalven, dan weg. In 2024 kalfde een Nederlandse melkkoe gemiddeld 3,9 keer en werd ze gemiddeld 2.238 dagen oud, ruim zes jaar. Daarna gaat ze naar de slacht.
- Veel koeien. Op 1 april 2025 waren er in Nederland 1,53 miljoen melkkoeien.
Koe en kalf worden gescheiden
De melk is bedoeld voor het kalf, maar de veehouder wil die melk verkopen. Daarom worden koe en kalf op de meeste Nederlandse melkveebedrijven snel na de geboorte van elkaar gescheiden. Het kalf krijgt de eerste dagen biest, de eerste melk, en daarna kunstmelk. Het staat dan meestal alleen in een eenlingbox of een kalveriglo.

Zonder ingrijpen van de mens blijft een kalf zes tot twaalf maanden bij zijn moeder en wordt het geleidelijk gespeend. Koeien zijn daarmee een van de weinige diersoorten die op grote schaal direct na de geboorte worden gescheiden. Er zijn boeren die kalveren langer bij de koe laten, maar dat is nog een kleine groep.
En de stierkalfjes?
Een stierkalf geeft later geen melk. Ook lang niet alle vaarskalfjes zijn nodig, want maar een deel van de koeien wordt elk jaar vervangen. Meer dan de helft van de kalveren die op Nederlandse melkveebedrijven worden geboren, gaat naar de vleeskalverhouderij. Ze blijven op dit moment minimaal 14 dagen op het melkveebedrijf, dat is een afspraak binnen de sector, en worden dan vervoerd.
Op het kalverbedrijf groeien ze op voor kalfsvlees:
| Soort vleeskalf | Geslacht op een leeftijd van |
|---|---|
| Blankvlees | ruim 25 weken |
| Jong rosé | ruim 30 weken |
| Oud rosé | tot 40 weken |
In 2022 werden in Nederland 1,58 miljoen kalveren jonger dan een jaar geslacht. Een deel daarvan komt uit het buitenland, maar het principe blijft hetzelfde: een glas melk en een stuk kalfsvlees komen uit hetzelfde systeem.
Een deel van de melkkoeien wordt bovendien bewust geïnsemineerd met sperma van een vleesras, zoals Belgisch witblauw. Die kalveren brengen bij verkoop meer op. Ook dat laat zien dat het kalf vooral een bijproduct van de melk is.
Waarom vegans daarom geen melk drinken
Veganisme gaat over zo min mogelijk dieren gebruiken. Bij melk gaat dat verder dan het melken zelf: er is een kalf nodig, dat kalf wordt bij zijn moeder weggehaald, en de meeste kalveren en uiteindelijk ook de koe gaan naar de slacht. Daarom laten vegans melk, kaas, boter, room en yoghurt staan. Dezelfde redenering zie je bij honing, lees maar waarom eten vegans geen honing.
Dat betekent niet dat elke boer slecht met zijn dieren omgaat. Veel melkveehouders zorgen goed voor hun koeien. Maar ook op een goed bedrijf horen kalveren, bijna altijd het scheiden van koe en kalf, en uiteindelijk de slacht bij melk.
Wat drink je dan wel?
Plantaardige drinks liggen in elke supermarkt, naast de zuivel. Ze verschillen behoorlijk:
| Drink | Goed om te weten |
|---|---|
| Soja | Veel eiwit, het meest vergelijkbaar met melk. Verrijkt met calcium, B2 en B12 en met weinig suiker staat hij in de Schijf van Vijf. |
| Erwt | Ook veel eiwit. Net als soja een volwaardige vervanger, als hij verrijkt is. |
| Haver | Romig en mild, schuimt goed in de koffie. Minder eiwit. |
| Amandel | Licht en nootachtig, weinig eiwit en energie. |
| Rijst | Zoetig en dun, weinig eiwit. |
| Kokos (drink, niet de kokosmelk uit blik) | Romig, weinig eiwit. |
Ik drink zelf sojadrink over mijn ontbijt en haverdrink in de koffie, omdat die beter schuimt. Meer smaakindrukken van verschillende merken vind je in 9 soorten zuivelvrije melk zonder suiker.
Waar let je op?
- Kies verrijkt. Ga voor een soja- of erwtendrink of sojagurt die verrijkt is met calcium, vitamine B2 en vitamine B12. Kijk op de verpakking of die erin zitten.
- Biologisch is meestal niet verrijkt. Biologische drinks leveren daardoor te weinig calcium en B2 en geen B12.
- Let op suiker. Kies ongezoet of naturel. Een sojadrink staat alleen in de Schijf van Vijf als er minder dan 5 gram suiker per 100 gram in zit.
- B12 haal je niet alleen uit een pak. Vegans hebben daarnaast een B12-supplement nodig. Meer daarover in 6 tips voor beginnende vegans.
- Calcium zit ook in ander eten. Een volwassene heeft ongeveer 950 tot 1.200 milligram calcium per dag nodig. Een glas verrijkte sojadrink van 200 ml levert 240 milligram, 100 gram tofu 188 milligram en een portie boerenkool van 250 gram 578 milligram. Ook noten, peulvruchten en volkorenbrood dragen bij.
- Niet voor baby’s. Plantaardige drinks zijn niet geschikt als vervanger van borst- of flesvoeding voor baby’s onder de 1 jaar.
Zo begin je
Je hoeft niet in één keer alles om te gooien. Ik begon met de koffie, daarna de muesli, en op een dag stond er gewoon geen pak koemelk meer in de koelkast. Dat ging makkelijker dan ik dacht. Toen ik later een keer per ongeluk koemelk in mijn koffie kreeg, vond ik dat juist vreemd smaken.
Foto bovenaan: Shisma, CC BY 4.0, via Wikimedia Commons
Mee eens! Ik dronk al niet veel melk, maar sinds een paar weken willen we melk helemaal bannen. Helaas is een betaalbare optie in Colombia moeilijk te vinden. We drinken nu amandelmelk, dat ik liever zelf zou maken. Helaas zijn amandelen zeer duur hier. Een pak amandel melk ook trouwens, daarom nemen we er maar heel weinig van.
Sorry, maar ik ben het niet helemaal met je eens. Dacht ook dat onderzoeken elkaar erg tegen spreken? Ik drink niet zoveel melk, maar eet wel elke dag yoghurt of vla. Ik heb wel eens vervangers geprobeerd maar daarvan ging ik echt griezelen… brrr ;-).
Ja, het is hier ook prijziger dan koemelk hoor! Ik gebruik het ook niet heel veel maar als je dan al een keer melk nodig hebt voor een taart, cupcakes of ontbijt, dan ben ik blij dat er zulke alternatieven zijn. Wel geniet ik iedere zondagochtend van een warme latte macchiato die ik zo uit het pak in een steelpannetje schenk 😉
Ik denk dat het erg afhankelijk is van wat de onderzoeker duidelijk wil maken. Maar als ik voor mezelf logisch nadenk en de situatie inschat, los van alle medische bewijzen, lijkt het me niet natuurlijk. En doordat ik het zo zie, voelt het voor mij ook gewoon niet goed. Ik zou nooit aan een uier gaan zitten lurken, dus waarom wel als het in een pak zit?
Je moet zeker doen waar je je prettig bij voelt :-), x
Ja, jouw redenatie zit wel wat in. Als vegetariër gebruik ik soms melk. Mijn ontbijtje gebruik ik al rijst- of sojamelk voor. En qua calcium moet ik nog wat beter opletten, al komt met de winter de tijd voor linzensoep er weer aan. Lekker!