Wat zijn macronutriënten?

Door Alex
6 oktober 2018

Toen ik net plantaardig at, kreeg ik in één week drie keer dezelfde vraag: “Maar waar haal je dan je eiwitten vandaan?” Eerlijk gezegd wist ik het zelf niet precies. Ik ben me daarna gaan verdiepen in macronutriënten, en dat bleek veel minder ingewikkeld dan al die apps en schema’s doen vermoeden. Hier lees je wat ze zijn, hoeveel energie ze leveren en hoeveel je ervan nodig hebt.

Wat zijn macronutriënten?

Macronutriënten zijn de voedingsstoffen die je in grote hoeveelheden nodig hebt, in grammen per dag. Het zijn er drie: koolhydraten, eiwitten en vetten. Ze leveren energie, en eiwitten en vetten zijn daarnaast bouwstoffen voor je lichaam.

Daartegenover staan de micronutriënten: vitamines en mineralen. Die heb je in veel kleinere hoeveelheden nodig, in milligrammen of microgrammen, en ze leveren geen energie.

Hoeveel energie leveren ze?

Niet elke gram levert evenveel energie. Dit is wat je per gram binnenkrijgt:

VoedingsstofEnergie per gram
Koolhydraten4 kcal
Eiwit4 kcal
Vet9 kcal
Alcohol7 kcal
Vezelsongeveer 2 kcal

Alcohol is geen macronutriënt, want je lichaam heeft het niet nodig, maar het levert wel energie. Op een etiket zie je naast kilocalorieën ook kilojoules: 1 kcal is ongeveer 4,2 kJ.

Een rekenvoorbeeld: een maaltijd met 60 gram koolhydraten, 25 gram eiwit en 15 gram vet levert 240 + 100 + 135 = 475 kcal. Je ziet meteen waarom een flinke scheut olie zo snel optelt.

Koolhydraten

Koolhydraten zijn de belangrijkste brandstof voor je lichaam. Er zijn drie soorten:

  • Suikers, zoals glucose, fructose en lactose. Ze smaken zoet en worden snel verteerd.
  • Zetmeel, onder meer in aardappelen, granen en peulvruchten.
  • Vezels, die je lichaam niet verteert. Daarover hieronder meer.

Een vast percentage koolhydraten is niet het advies. Het gaat vooral om de soort: haal je koolhydraten vooral uit volkorenproducten, groente, fruit, peulvruchten en zuivel, of als je vegan eet uit verrijkte zuivelalternatieven. Vrije suikers, zoals in frisdrank, sap, snoep en koek, houd je zo laag mogelijk.

Ik heb zelf ooit een maand zonder brood en pasta geprobeerd, omdat iedereen om me heen het deed. Vooral mijn humeur ging erop achteruit. Koolhydraatarm eten is dus niet nodig. Een bord volkorenpasta met linzensaus is eerder het voorbeeld dan het probleem.

Eiwitten

Eiwitten zijn opgebouwd uit aminozuren. Er zijn 20 verschillende aminozuren, waarvan je er 9 niet zelf kunt maken. Die moeten uit je eten komen. Je lichaam gebruikt eiwit voor spieren en weefsels, maar ook voor enzymen, afweerstoffen en hormonen zoals insuline.

Hoeveel heb je nodig?

WieEiwit per kilo lichaamsgewicht per dag
Gezonde volwassene0,83 gram
Vegan1,08 gram (ongeveer 30% meer)
Fanatieke kracht- of duursporter1,5 tot maximaal 2 gram

Weeg je 70 kilo, dan kom je als vegan op ongeveer 76 gram eiwit per dag. Dat klinkt veel, maar het zit in gewoon eten. Ook de meeste sporters halen genoeg binnen, omdat ze door het sporten al meer eten.

Plantaardige eiwitbronnen zijn peulvruchten, tofu, tempé, noten, soja- of erwtendrink en volkoren granen. Het werkt het best als je ze combineert: granen hebben veel methionine en weinig lysine, peulvruchten precies andersom. Brood met hummus of rijst met bonen vult elkaar dus aan. Hoe je zelf bonen kookt, lees je in dit stappenplan voor bonen, en welke plantaardige drink het meeste eiwit heeft in niet jouw moeder, niet jouw melk.

Vetten

Vet is slecht, toch? Dat hoor ik nog steeds vaak, en ik dacht het zelf ook lang. Ik mat de olie voor in de pan af met een theelepel. Maar zonder vet red je het niet. Het levert met 9 kcal per gram wel de meeste energie, maar het is ook een bouwstof en je lichaam neemt vetoplosbare vitamines zoals A, D en E ermee op.

  • Hoeveel: vanaf 4 jaar 20 tot 40 procent van je energie. De kwaliteit van wat je eet is belangrijker dan die totale hoeveelheid.
  • Verzadigd vet: zo weinig mogelijk. Het zit veel in vet vlees, vette kaas en roomboter, maar ook in kokosvet, koek, gebak en snacks.
  • Onverzadigd vet: olijfolie, zonnebloemolie en andere plantaardige oliën, noten en avocado.
  • Omega-3: lijnzaad en lijnzaadolie zijn rijk aan alfalinoleenzuur, een omega-3-vetzuur dat je niet zelf kunt maken.

Ik bak zelf in olijfolie of zonnebloemolie en doe een lepel lijnzaad door mijn ontbijt. Dat is eigenlijk alles wat ik bewust met vet doe.

Vezels

Vezels zijn ook koolhydraten, maar je verteert ze niet. Ze zijn goed voor je darmwerking en leveren maar weinig energie. Volwassenen hebben in ieder geval 24 gram (vrouwen) of 30 gram (mannen) vezels per dag nodig. Wie meer energie verbruikt, heeft er meer nodig.

Vezels zitten alleen in plantaardig eten: groente, fruit, aardappelen, volkoren graanproducten, peulvruchten en noten. Dierlijke producten bevatten van nature geen vezels. Eet je elke dag volkoren, groente en peulvruchten, dan kom je er al een heel eind mee.

Moet je je macro’s tellen?

Voor de meeste mensen niet. Tellen kan handig zijn als je voor een wedstrijd traint of een tijdje wilt zien waar je staat, maar voor een gezond eetpatroon is het niet nodig. Ik houd zelf één vuistregel aan: op mijn bord liggen een eiwitbron, iets volkoren of een aardappel, een flinke hoop groente en een beetje goed vet. Dan zit het met de macro’s vanzelf goed.

Twijfel je of je genoeg binnenkrijgt, bijvoorbeeld omdat je zwanger bent, veel sport of net vegan bent, ga dan langs bij een diëtist. En lees ook mijn 6 tips voor beginnende vegans, want vitamine B12 is geen macronutriënt maar wel het belangrijkste om te regelen.

Foto bovenaan: Simmer + Sauce, CC BY 3.0, via Wikimedia Commons

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Like 0
Close
Copyright © 2021 LEMON & LIMES.
Made with by Loft.Ocean. All rights reserved.