Als ik terugkijk op mijn eerste jaar als vegan, zie ik vooral iemand die het zichzelf onnodig moeilijk maakte. Ik wilde alles in één keer goed doen, las elk etiket drie keer en voelde me schuldig bij elke vergissing. Tegelijk at ik weken achter elkaar een vegaburger, omdat dat makkelijk was. Dit zijn de dingen die ik toen had willen weten.
Je hoeft niet in één keer over
Ik dacht dat je op een maandag vegan wordt en dan klaar bent. In de praktijk is het een overgang. Eerst het ontbijt, dan de lunch, dan de vraag wat je op een verjaardag doet. Dat het een paar maanden duurt, is geen falen. Het is gewoon hoe gewoontes veranderen.
Wat mij hielp: één maaltijd tegelijk aanpakken en die net zo lang herhalen tot hij vanzelf ging. Meer praktische tips voor het begin staan in 6 tips voor beginnende vegans.
De perfecte vegan bestaat niet
Hoe goed je ook oplet, er glipt altijd iets doorheen. Bij mij was het een zak winegums, waar ik pas thuis zag dat er bijenwas als glansmiddel op zat. Ik heb daar echt een hele avond van lopen balen. Inmiddels weet ik dat het iedereen overkomt: een koekje met melkpoeder, een snoepje met schellak of karmijn, een wijn die met dierlijke eiwitten is geklaard. En soms heb je simpelweg geen keus.
Medicijnen zijn daar het duidelijkste voorbeeld van. Lactose wordt regelmatig gebruikt als vulmiddel in tabletten en gelatine voor capsules. Wil je weten of er een alternatief is, vraag het dan aan je apotheker of huisarts. Maar stop nooit zelf met een medicijn omdat het niet vegan is. Je gezondheid gaat voor.
Veganisme gaat over zo min mogelijk dierenleed, niet over een foutloos bonnetje. Dat besef haalde bij mij een hoop druk weg.
Leer etiketten lezen, en dan loslaten
In het begin kost boodschappen doen twee keer zoveel tijd. Ik weet nog dat ik een kwartier voor het koekjesschap stond, met mijn telefoon in de hand om E-nummers op te zoeken. Dat gaat over. Na een paar maanden weet je wat goed is en pak je het gewoon uit het schap. Een paar dingen maken het een stuk sneller:
- Allergenen springen eruit. Melk en ei staan in de ingrediëntenlijst extra duidelijk, bijvoorbeeld vetgedrukt of in hoofdletters. Daar kijk ik als eerste naar.
- “Kan melk bevatten” is geen ingrediënt. Het betekent dat er in de fabriek een kans is op besmetting. Voor iemand met een allergie is dat belangrijk. Ik laat zulke producten zelf niet liggen, want de melk is er niet bewust in gestopt.
- Sommige dingen zie je niet op het etiket. Bij wijn staan klaringsmiddelen er meestal niet op. Lees daarover waarom wijn niet altijd vegan is. En honing is een verhaal apart: waarom vegans geen honing eten.
Vleesvervangers zijn handig, maar geen basis
Dit was mijn grootste fout. Mijn eerste maanden draaiden om burgers, schnitzels en stukjes uit de koeling. Lekker en makkelijk, maar ik voelde me er niet beter door en mijn boodschappen werden duur.
Kant-en-klare vleesvervangers verschillen behoorlijk. Een deel staat in de Schijf van Vijf, maar alleen als er onder meer hooguit 1,1 gram zout en 2,5 gram verzadigd vet per 100 gram in zit en er ijzer en vitamine B12 in zitten. Peulvruchten, tofu, tempé en noten zijn de basis. Een pan met groente en tofu of een linzencurry scheelde mij geld, en ik leerde er beter van koken. Je at vroeger ook niet elke dag een hamburger, dus een vegaburger elke dag is ook niet nodig.
B12 is niet optioneel
Als ik één ding eerder had willen weten, is het dit. Vitamine B12 komt van nature alleen voor in dierlijke producten. Als vegan heb je dus een supplement nodig, ook als je je prima voelt.
- B12: het advies is een supplement van 2,8 microgram per dag voor volwassenen, met daarnaast producten waar B12 aan is toegevoegd. Neem je alleen een supplement, kies dan een hogere dosering. Zeewier is geen betrouwbare bron.
- Vitamine D: in de winter staat de zon in Nederland te laag om vitamine D aan te maken. Kom je overdag weinig buiten, heb je een donkere huidskleur of ben je 70 of ouder, dan geldt onder meer het advies om extra vitamine D te slikken. Let dan op de vermelding dat het vegan is: er bestaat vitamine D3 op basis van korstmos.
- Calcium en jodium: kies een verrijkte soja- of erwtendrink en brood met gejodeerd bakkerszout. Waar je op let bij plantaardige melk, lees je in niet jouw moeder, niet jouw melk.
Over eiwitten hoef je je minder zorgen te maken dan iedereen je wil laten geloven, maar het helpt wel om te weten wat macronutriënten zijn. Twijfel je, ga dan langs bij een diëtist die verstand heeft van plantaardig eten.
Uit eten en op visite gaat prima, met een beetje voorbereiding
Ik ben in het begin een paar keer met alleen friet en een salade thuisgekomen. Sindsdien kijk ik vooraf op HappyCow, waar ook gewone restaurants met vegan gerechten op staan, en bel ik het restaurant als ik twijfel. Bij het bestellen zeg ik “vegan, dus ook geen boter, room, ei of kaas”. Met alleen “vegetarisch” kom je er niet.
Op een feestje neem ik zelf iets mee. Ideeën vind je bij 14 tips voor vegan hapjes, en wie zelf de barbecue regelt, heeft wat aan hoe je een vegan barbecue organiseert.
Niet iedereen gaat het begrijpen, en dat hoeft ook niet
Je krijgt vragen. Over eiwitten, over kaas, over waarom je geen eieren eet als de kippen toch gewoon in de tuin lopen. In het begin voelde ik me verplicht om op alles een antwoord te hebben. Dat hoeft niet. “Goeie vraag, dat weet ik eigenlijk niet” is een prima antwoord.
Mensen bedoelen het meestal niet aanvallend. Ze hebben hun hele leven geleerd dat vlees en melk erbij horen, en dat verander je niet met één discussie aan tafel. Ik leg het uit als iemand echt nieuwsgierig is en laat het verder rusten. Soms stuur ik later een linkje, dat werkt beter dan een discussie boven een bord eten.
Wat wel helpt: mensen om je heen die hetzelfde doen. Een vriend die ook vegan eet, een kookclubje, of de activiteiten en informatie van de Nederlandse Vereniging voor Veganisme. Je hoeft het niet alleen uit te zoeken.
Tot slot
Ik had mezelf in het begin wat meer ruimte gegund. Het gaat om de richting, niet om de foutjes onderweg. Regel je B12, kook vaker met bonen dan met burgers, en wees mild voor jezelf en voor de mensen om je heen.
Foto bovenaan: Alabama Extension, CC0, via Wikimedia Commons
Mooi dat je dit deelt! Ergens vind ik het wel jammer – hoewel het ook houvast geeft voor de buitenwereld en jezelf – dat de ‘hokjes’ zo uitgaan van 100% vega, vegan etc. Dat maakt de drempel hoger en kan inderdaad moedeloosheid geven bij mensen die juust zoveel positieve stappen zetten. Zeker vanuit milieu-oogpunt kunnen we ook door niet ‘perfect, wat dat dan ook is’ te eten prima met ons eetpatroon binnen de draagkracht van de aarde komen. Mooie motivatie Sytse!
Mooi blog! Ik ben vegetariër, maar ben wel bezig om te kijken hoe ik meer vegan kan doen. Vraagje over die B12: dat hoor ik nou steeds, het is de enige stof die je als vegan niet binnenkrijgt, maar anderen krijgen het ook alleen maar binnen omdat vee het krijgt toegediend of omdat het kunstmatig aan eten wordt toegevoegd. Maar… hoe kreeg de mens dan B12 binnen vóórdat het overal kunstmatig werd toegediend/toegevoegd? Het moet toch érgens van nature in zitten?
Dank voor je reactie!
Goeie vraag, Petra! Want ik ooit ergens heb gelezen is dat het vroeger gewoon in de grond zat en dat je het door het eten van planten binnen kreeg. Maar dat we de wereld nu zo hebben vergiftigt met onder andere landbouwpesticiden dat het zo goed als overal verdwenen is..
Dankjewel! Maar in termen als Veganisme vind ik het ook nog steeds lastig hoor. Maar je best blijven doen en streven naar een leven met zo weinig mogelijk leed, lijkt me een mooi streven.
Dankjewel. Klopt precies. Veel dacht ik inmiddels, na 8 maanden, wel te weten. Maar dat kippen de eieren opeten die ze niet nodig hebben om zich voort te planten, is een hele recente. En wéér een echte ‘ei’-opener…
Ik ben het zó eens met dit artikel. Ik zit (zat) in de Vegan Nederland FB groep maar ik kon echt niet tegen sommige die hard vegans die daar in zaten die echt álles afkeurden, terwijl er zoveel mensen zitten in die groep die nog de transitie maken of andere redenen hebben dan alleen dierenleed.
ik heb op een gegeven moment besloten dat ik niet meer een discussie wilde met mensen die vanuit een defensieve houding vroegen naar mijn keuze om veganist te zijn. Bij gefakte interesse vroeg ik heb wat hun kennis was en hoeveel uur ze hadden gestoken in het onderzoeken van de impact van dieren eten op het milieu, hun gezondheid en hoe lang ze hadden nagedacht over de ethische problematiek mbt de dieren zelf.
Daarmee was de toon direct gezet en stopte men al redelijk snel met vervelend te doen. Ik gaf aan dat ik dolgraag wil vertellen over wat ik allemaal gestudeerd heb en hoe ik tot conclusies ben gekomen maar dat ik vriendelijk bedank voor een welles en nietes discussie wanneer iemand niet op zijn minst de moeite heeft gedaan om feitelijke kennis op te doen en enkel zijn/haar onvrede wilt spuien.
Ik heb dan ook echt 4 jaar zelf studie gedaan en studeer nu Toegepaste Filosofie om beter te kunnen formuleren wat er onethisch is aan dieren gebruiken/eten etc.
Daarmee voorkom ik emotionele discussies en creëer ik de ruimte voor informatieve conversaties. <3
Mooi stukje weer. Het is inderdaad voor mensen een ‘journey’ maar als veganist sta je snel onder een vergrootglas :/ Ik ben nu zo’n 3 jaar veganist, daarvoor zo’n 20 jaar vegetarier. Ik dacht dat het lastig zou zijn om mijn gewoontes qua eten en dergelijke los te laten maar dat ging vrij makkelijk. De knop was gewoon om.
Wat ik niet wist hoe eenzaam het soms kan zijn als je geen andere vegans IRL kent en hoe lastig is jezelf constant te moeten uitleggen. En dan op een manier dat je vooral anderen hun feels niet teveel kwetst want dan ben je “zo’n vegan” :{ In sommige situaties ga ik ook de discussie niet aan. Als mensen vragen waarom ik veganist ben zeg ik dat het om ethische redenen is en als ze doorvragen zeg ik soms wel eens dat ik geen zin heb om erover te praten als ik denk dat het een nutteloze discussie is. Echt een activist van niets dus -_- Maar soms moet je ook jezelf een beetje beschermen denk ik.
Ik zit (als vegetariër die zo vaak mogelijk het veganistische alternatief neemt) in de Vegans of Belgium-groep en erger me dood aan die die-hard vegans. Als ik dingen lees zoals ‘vegetariërs kunnen evengoed terug vlees eten’ of ‘vegetariërs zijn erger dan vleeseters’, dan schrik ik er niet van dat veganisten zo’n slechte naam hebben. Dat extremisme (100% vegan of je bent een onmens) doet meer kwaad dan goed.